OFAC (Office of Foreign Assets Control), ABD Hazine Bakanlığı bünyesinde ekonomik ve ticari yaptırım programlarını yöneten kurumdur. Türkiye’de faaliyet gösteren bir kişi veya şirket için OFAC incelemesi; uluslararası ödeme, bankacılık, tedarik zinciri ve yabancı ortaklarla yapılan işlemler sırasında önem kazanabilir. Bir “OFAC avukatı”nın görevi, somut işlemi ilgili yaptırım programı ve taraflar bakımından değerlendirmek, uygulanabilir kuralları açıklamak ve gerekli hukuki adımları planlamaktır.
Türkiye’deki bir işlem neden OFAC incelemesi gerektirebilir?
ABD yaptırımlarının etkisi, yalnızca tarafların Türkiye’de bulunup bulunmamasına göre belirlenmez. İşlemde ABD kişisi, ABD finans sistemi, yaptırım listesinde bulunan bir taraf veya belirli programlara özgü ikincil yaptırım riski olup olmadığı incelenir. Her yaptırım programının kapsamı farklıdır; OFAC, tüm ülkeler için geçerli tek bir yasaklı ülke listesi tutmadığını açıklar. Bu nedenle “Türkiye’de kurulu olmak” tek başına uyum sonucunu belirlemez.
Hukuki incelemede hangi sorular sorulur?
- İşlemin tarafları ve gerçek faydalanıcıları kimlerdir?
- Taraflardan biri OFAC’ın SDN veya diğer yaptırım listelerinde yer alıyor mu?
- Listede olmayan bir şirketin mülkiyetinin yüzde 50 veya fazlası, doğrudan ya da dolaylı olarak bloke kişilerde mi?
- Ödeme kanalı, mal veya hizmet, varış yeri ve ilgili yaptırım programı hangi kurallara tabi?
- Genel veya özel lisans, istisna ya da bildirim yükümlülüğü söz konusu olabilir mi?
OFAC’ın “yüzde 50 kuralı” uyarınca bir veya birden fazla bloke kişinin doğrudan veya dolaylı toplam yüzde 50 ve üzerindeki sahipliği, şirket listede ayrıca görünmese de bloke statüsü doğurabilir. Liste taraması bu nedenle yalnızca isim eşleştirmesinden ibaret değildir.
Avukat desteği nasıl ilerler?
Önce işlem belgeleri, ortaklık yapısı ve ödeme akışı incelenir. Ardından ilgili yaptırım programı ile güncel liste kayıtları kontrol edilir. Olası bir eşleşme veya kısıtlama varsa işlem bazında hukuki görüş, uygun olduğu durumda OFAC lisans başvurusu ya da listeden çıkarılma başvurusu değerlendirilir. Liste sonucundaki benzer adlar, gerçek bir yaptırım kaydı ile karıştırılmamalıdır.
OFAC avukatı hangi konularda çalışır?
Türkiye’de OFAC avukatı arayan şirketlerin sorusu çoğu zaman “Bu işlemi yapabilir miyiz?” olur. Yanıt, yalnızca alıcı ülkeye veya ödeme para birimine bakılarak verilemez. Sözleşmenin tarafları, malın menşei ve kullanım amacı, hizmetin kime sunulduğu, aracılar, banka zinciri ve şirketlerin ortaklık yapısı birlikte incelenmelidir. Hukuki danışmanlık, bu bilgileri yürürlükteki ABD yaptırım programıyla eşleştirir ve belirsizliğin hangi belgeyle giderileceğini gösterir.
Bir ticaret dosyasında sözleşme hukuku ile yaptırım incelemesi ayrı alanlardır. Sözleşmenin Türk hukuku bakımından geçerli olması, ABD yaptırımları açısından her ödeme yolunun uygun olduğu anlamına gelmez. Tersine, bankanın işlemi reddetmesi de tek başına tarafın OFAC listesinde olduğunu kanıtlamaz. Banka kendi risk politikası nedeniyle daha sıkı kontrol uygulayabilir. Bu ayrımı yapabilmek için ödeme mesajı, bankanın açıklaması ve ilgili liste kaydı birlikte okunmalıdır.
Türkiye’de OFAC riskinin görüldüğü örnekler
Türk ihracatçının yaptırım uygulanan bir ülkeyle ticareti, ABD bağlantılı bir yazılım veya hizmetin sağlanması, yabancı ortağın SDN listesinde görünmesi ve uluslararası bir bankanın ödemeyi bekletmesi farklı sorular doğurur. Her olayda aynı cevap geçerli değildir. Özellikle İran veya Rusya bağlantılı alacaklarda, tahsilat yolunun hukuki niteliği ve ödeme kanalı ayrıca incelenir. Sitedeki İran’daki ticari alacakların Türkiye’de tahsili ve Rusya’daki alacak için Türkiye’de icra ve dava süreci yazıları, alacak boyutunu açıklar; OFAC analizi ise buna ek olarak yaptırım ve ödeme kısıtlarını ele alır.
İlk değerlendirmede gereken belgeler
| Belge veya bilgi | Neden incelenir? |
|---|---|
| Sözleşme, sipariş ve fatura | Mal veya hizmetin kapsamı, taraflar ve işlem tarihi belirlenir. |
| Ticaret sicili ve ortaklık şeması | Doğrudan ve dolaylı sahiplik ile yüzde 50 kuralı incelenir. |
| Ödeme talimatı ve banka yazışması | ABD finans sistemi bağlantısı ve ret gerekçesi anlaşılır. |
| Taşıma ve teslim belgeleri | Menşe, güzergâh, varış noktası ve aracı taraflar görülür. |
| Liste tarama sonucu | Gerçek eşleşme ile isim benzerliği ayrıştırılır. |
Liste taraması nasıl yorumlanır?
OFAC’ın arama aracında çıkan bir sonuç, başlangıç işaretidir. Ad, doğum tarihi, adres, pasaport veya şirket kayıt bilgisi gibi ayırt edici veriler karşılaştırılmalıdır. SDN List ile diğer OFAC listeleri aynı hukuki etkiyi doğurmaz. SDN kaydı malvarlığının bloke edilmesi ve ABD kişileri için işlem yasağı bakımından ciddi sonuçlar taşırken, diğer listelerde programa özgü sınırlamalar olabilir. Arama sonucunun hangi listeye ve hangi programa ait olduğu kaydedilmelidir.
İkinci aşama ortaklık zinciridir. OFAC’ın yüzde 50 kuralı, birden fazla bloke kişinin toplam payına da bakar. Dolaylı sahiplikte aradaki şirketlerin pay oranları hesaplanmalıdır. Yalnızca yöneticilik veya kontrol, bu kural kapsamında kendiliğinden yüzde 50 sahiplik anlamına gelmez; ancak başka yaptırım risklerini ortadan kaldırmaz. Bu nedenle inceleme hem kayıt hem fiilî işlem tarafları üzerinden yürütülür.
Hukuki görüş ve başvuru seçenekleri
Danışmanlığın çıktısı, “riskli” şeklinde tek kelimelik bir değerlendirme olmamalıdır. Hangi yaptırım programının ve hangi hükmün uygulandığı, bilinen olgular, eksik belgeler, olası lisans veya istisna, bankaya verilecek açıklamanın dayanakları ve sonraki adımlar yazılı biçimde ortaya konmalıdır. Genel lisans varsa kapsamı ve şartları kontrol edilir. Özel lisans gerektiren bir durumda OFAC’a yapılacak başvuru için işlem ve taraf bilgileri hazırlanır. Gerçek bir listeleme söz konusuysa OFAC listesinden çıkma süreci ayrıca değerlendirilir.
Yaptırımla bağlantılı bir ticari uyuşmazlıkta tahsilat veya sözleşme talebi de gündeme gelebilir. Bu yönüyle yabancı alacakların Türkiye’de tahsili ve şirketler hukuku konuları OFAC analizini tamamlar. Yine de yaptırım riski, Türk hukukundaki talebin varlığından bağımsız olarak ele alınmalıdır.
Şirketler için önleyici yaklaşım
OFAC, etkili bir yaptırım uyum programında yönetim desteği, risk değerlendirmesi, iç kontroller, test ve denetim ile eğitim başlıklarını öne çıkarır. Her işletme için aynı kontrol listesi yeterli değildir. İhracat yapan şirketin müşteri ve taşıma zincirine, ödeme kuruluşunun işlem taraflarına, yatırımcının ise ortaklık yapısına daha fazla ağırlık vermesi gerekebilir. Liste güncellemeleri sonrasında yeniden tarama yapılması ve kararın dayanağının saklanması, sonraki uyuşmazlıklarda açıklık sağlar.
OFAC avukatı ile görüşmeden önce
İşlemi kısa bir zaman çizelgesiyle anlatmak, ilgili sözleşmeleri ve yazışmaları toplamak, bankanın varsa ret veya bekletme bildirimini paylaşmak incelemeyi hızlandırır. Karşı tarafın yalnızca ticari unvanı değil, kayıt numarası ve bilinen ortakları da önemlidir. Belgeler eksikse avukat önce hangi verilerin doğrulanması gerektiğini belirler. Sonuç, belge düzeyine göre şartlı olabilir; yeni bilgi ortaya çıktığında görüşün yeniden ele alınması gerekebilir.
Değerlendirme ne zaman yenilenmeli?
Tarafın ortaklık yapısı değiştiğinde, yeni bir aracı veya banka devreye girdiğinde, teslim yeri değiştirildiğinde ya da OFAC yeni bir liste kaydı yayımladığında önceki görüş otomatik olarak yeterli kalmayabilir. İşlem tarihindeki kurallar ile bugünkü kuralların farklı olabileceği de unutulmamalıdır. Devam eden sözleşmelerde taramanın tek seferlik bir formalite değil, riskle orantılı aralıklarla yürütülen bir kontrol olması yararlıdır.
İncelemede kullanılan kaynakların tarihini ve karşı tarafın verdiği bilgileri dosyada saklamak, kontrolü kolaylaştırır.
Bu kayıtlar işlem tarihindeki değerlendirmeyi yeniden kurmayı kolaylaştırır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yaptırım kuralları değişebilir; belirli bir işlem için güncel mevzuat ve belgeler üzerinden ayrı değerlendirme gerekir.
Bir dosyada farklı ülkelerde kurulmuş şirketler varsa, unvan ve ortaklık bilgileri her tüzel kişi için ayrı doğrulanmalıdır. Böylece işlem zincirindeki riskin hangi aşamada doğduğu daha açık biçimde görülebilir.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye’deki bir şirketin OFAC avukatına ihtiyacı ne zaman olur?
Uluslararası bir ödeme bekletildiğinde, karşı tarafta liste eşleşmesi görüldüğünde veya yaptırım uygulanan bir bölgeyle işlem planlandığında hukuki inceleme gerekir. İşlemin ABD bağlantısı ve ilgili program ayrıca belirlenir.
OFAC listesindeki benzer isim işlem yasağı anlamına gelir mi?
Hayır. Eşleşme, ayırt edici kimlik ve şirket verileriyle doğrulanmalıdır. Ancak sonuç açıklığa kavuşana kadar işlem riskinin değerlendirilmesi gerekir.
Şirket listede yoksa işlem güvenli midir?
Mutlaka değil. Bloke kişilerin toplam doğrudan veya dolaylı yüzde 50 ve üzerindeki sahipliği ayrıca incelenir. Programa özgü başka yasaklar da olabilir.
Genel lisans ile özel lisans arasındaki fark nedir?
Genel lisans, şartlarını sağlayan bir işlem kategorisine önceden verilmiş izindir. Özel lisans belirli kişi veya işlem için başvuru üzerine değerlendirilir. Her iki durumda da kapsam ve şartlar dikkatle okunmalıdır.
Banka ödeme yapmayı reddederse ilk adım nedir?
Bankanın yazılı gerekçesi ve işlem belgeleri alınmalı, gerçek liste eşleşmesi ile bankanın iç risk politikası ayrıştırılmalıdır. Sonraki adım, bu sonuca göre planlanır.
